ให้เพลงทำหน้าที่ของมันไป
โดย : สุเมธ สอดจิตต์
พิมพ์ครั้งแรก “สารนครศรีธรรมราช” ประจำเดือนพฤษภาคม 2546 คอลัมน์ “เรื่องราวชาวเพลง”

ค่ำคืน.. กลางเดือนพฤษภาคม 2546 ที่บ้านผีสิงริมท้องนาแถบชานเมือง ผมนั่งท่ามกลางเพื่อนนักดนตรีที่มีอารมณ์เหงาเศร้าเดียวกัน เราเร่ร่อนพลัดถิ่นมาแสวงหาทางชีวิตใหม่ในเมืองใหญ่ จากบ้านริมน้ำที่ปักษ์ใต้ จากท้องนาอันแห้งแล้งลุ่มน้ำปากพนัง จากเทือกภูดงลึกแห่งขุนเขาหลวง จากลูกเมียร่วมห้องหับในบ้านเช่าริมเมือง เราจากบ้าน... ชีวิตนักดนตรีกบฏที่มีช่วงวัยไล่เลี่ยกันเช่นพวกเรา รับแรงบันดาลใจใดดิ่งสู่เบื้องลึกของจิตวิญญาณเล่า จึงผลักดันให้มีห้วงสำนึกเดียวกันในการขับขานขบวนเพลงวัฒนธรรมของนักรบพื้นถิ่น เป็นชนกลุ่มน้อยในเมืองใหญ่ที่ดำรงตนและต่อสู้อย่างเงียบเชียบอยู่ตรงชายขอบของวัฒนธรรมเพลงทุนนิยม ในศรัทธาต่อดนตรีนั้น นำเราร่วมตะลอนบรรเลงเพลงไปแทบทุกที่บนเวทีอันศักดิ์สิทธิ์... .................................. จากอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยในคราคืนฝนพรำ สู่ร้านเหล้า “แซ็กโซโฟน” คราวไว้อาลัยแด่มือกลองอาวุโส ร่วมต้อนรับการมาเยือนของนักรบสายรุ้งผู้ล่องเรือมาจากมหาสมุทรอันห่างไกล กล่อมคนจนผู้ยากไร้แห่งลำมูลหน้ารัฐสภา ก่อนผู้มีอำนาจผูกขาดในรัฐรื้อไล่ แทรกยืนบนเวทีมรดกโลก ณ เมืองเก่าอยุธยา ร่วมร้องเพลงกับลูกเสือนานาชาติ ขับเพลงป่ากล่อมส่ำสัตว์และเจ้าพ่อเขาใหญ่ คเนจรฝ่าคลื่นลมสู่เกาะแก่งเห่เพลงเล ติดปีกอิสระร้องเพลงเศร้าท่ามกลางความขัดแย้งที่ลำไพล เห็นความเถื่อนของปัญญาชนในรั้วสถาบันใช้ขวดเบียร์ไล่ล่าฟาดฟัดคราครวญเพลงประชาชน เอาชีวิตแทบไม่รอดระหว่างทางผ่าน เมื่อยานพาหนะดิ่งเหว กล่อมเพลงรักริมฝั่งโขงคราวงานรื่นเริงของบ่าวสาว ร้องเพลงชีวิตแด่ชาวเขาแดนเหนือ – น่าน ฯ ล ฯ มากที่หลายทางผ่าน ชีวิตสุขเศร้าเคล้าปนน้ำตาเปื้อน แต่บนเวทีนั้น เราสรวลเสเฮฮาประสาโน้ตพื้นบ้านที่ไร้ขีดจำกัด เศร้าลึกในชีวิตและท่วงทำนองจากความยากไร้ด้วยสำนวนกวีพื้นถิ่นดินแดนด้ามขวาน เราคิดสร้างตัวโน้ตแปลก ๆ บนเวทีทุกถิ่นที่ เพื่อเป็นอาหารด้านจิตวิญญาณแด่คุณ.. แล้วบทเพลงนั้นก็ล่องลอยไป... เพื่อนเพลง.. เรามาจากหลายสาขาทั่วสารทิศของสำเนียงดนตรี เรามาร่วมกันเพื่อขับเคลื่อนเป็นคลื่นกองทัพวัฒนธรรมแด่แผ่นดินแม่ ขอเราเดินทางไปเพื่อเก็บดอกไม้ที่ปลายสวรรค์ ตามเส้นทางของคนธรรพ์ แม้ฝันนั้นไกลสักเพียงไหน.. ก็ต้องไป ด้วยจิตคารวะแด่คุณ ผมขอบันทึกเรื่องราวบนทางผ่านของชีวิตคนดนตรี ตามแง่มุมซึ่งสัมผัสด้วยสายตาแห่งปัจเจกชน อาจจะเป็นเสียงเล็ก ๆ เสียงหนึ่งของชิ้นส่วนประวัติศาสตร์ศิลปะการดนตรีที่ประเทศนี้ เพียงเพื่อสะท้อนให้เห็นอีกแง่มุมในสังคมของคนซึ่งเลือกแล้วที่จะอยู่นอกขอบ ตกขอบ หรือล้นขอบ เพราะนี่คือภารกิจต่อแผ่นดินอันคร่ำครวญอยู่ในบทเพลงจากใต้สำนึกของพวกเรา เพลงหนึ่งแผ่วผ่านยามค่ำคืน.. พานไม้หมากที่พาดข้ามฟากสองฝั่งคลอง แรกก่อนน้องเคยเดินข้ามไปข้ามมาหาพี่ ราวไม้ไผ่ มัดย่านเชือก น้ำใสใส ไหลรินล่อง ลำคลองนี้เป็นที่เราสองนัดพบกัน วันคืนหวานที่ตรงหัวพานไม้หมาก รักน้องมากและอยากข้ามฟากไปมาหาน้อง ชวนนั่งแหลง ร้องเพลงคู่ น้ำใส ใส ไหลรินล่อง ลำคลองนี้เป็นที่เราสองครองรักกัน โอ สายธารวันนี้เปลี่ยนแปลง น้ำไหลแรงกลับแห้งเหือดหาย เหมือนน้ำใจน้อง ทำพี่ข้องหมองใจ หนีไปกับใคร อยู่ไหนไม่รู้ มาวันนี้ไม่มีแล้วพานไม้หมาก สองฝั่งฟากสะพานคอนกรีตทอดยาวข้ามคลอง น้ำล่องไหล เปลี่ยนทิศทาง น้องลืมหาย หนีหน้าพ้น พานยิ่งใหญ่ น้องยิ่งไกลสูญเลยลับตา สะพานใหญ่ น้องยิ่งไกลสูญ.. เลยลับตา... เพลง “สะพานไม้หมาก” ทำหน้าที่ขับกล่อมวิญญาณคนไกลถิ่นให้หวนรำลึกลำคลองเก่าแก่ที่บ้านเกิดอีกครั้ง สื่อสำเนียงปักษ์ใต้โดยไม่มีภาษากลางผสมอยู่ร้อยรัดเป็นท่วงทำนองเรียบง่ายแต่หามีท่อนใดขัดขืนฝืนความรู้สึกไม่ นั่นเป็นเอกลักษณ์หนึ่งในการประพันธ์เพลงภาษาถิ่นใต้ของ “พีชพงศ์ พิทักษ์” นักร้อง นักดนตรี นักแต่งเพลง นักพูด นักคิด นักเขียน ปัญญาชนผู้ติดครุยสองสถาบัน และข้าราชการหนุ่มระดับ 6 ในตำแหน่งรองหัวหน้าศูนย์พัฒนาและสงเคราะห์ชาวเขา จังหวัดน่าน “พืช” เป็นชื่อเล่นของเขาที่เราเพื่อน ๆ ใช้เรียกขาน ในขณะที่ครอบครัวญาติพี่น้องเรียกว่า “โอ” “ลูกโอ” หรือ “น้องโอ” เขาเกิดในครอบครัวอันอบอุ่น บิดาเป็นข้าราชการเกษียณอายุในตำแหน่งศึกษาธิการอำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช และมารดาเป็นข้าราชการบำนาญสังกัดสำนักงานการประถมศึกษาแห่งชาติ วัยเยาว์ของพีชพงษ์ เติบโตใกล้ลำน้ำแห่งท้องทุ่งของอำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ชีวิตเด็กของเขาผูกพันอยู่กับของเล่นพื้นบ้าน เช่น ว่าวนก ดาบไม้ปอ และปี่ซังข้าว มีวิถีที่เงียบเชียบอยู่ในโลกส่วนตัวและการตั้งคำถามต่อสรรพสิ่งในแง่มุมที่ชวนคิด เขาเคยเล่าให้ผมฟังว่า ตอนเด็กชอบพูดกับสุนัข และนั่งเหม่อตามคันนาดูฝูงวัวได้อย่างเนิ่นนาน จากโรงเรียนประจำอำเภอในระดับมัธยมต้น เขาเดินทางเพื่อศึกษาต่อระดับมัธยมปลายที่โรงเรียนเบญจมราชูทิศ นครศรีธรรมราช พบเขาครั้งแรกที่สถาบันนั่น.. เป็นรุ่นพี่ผมหนึ่งปี ด้วยภาวะต่างปัจเจก ฉะนั้นการโคจรมาเจอกันจึงจำเป็นต้องใช้เวลา แต่ภาพที่ยังจำหลักอยู่ในห้วงนึกครามัธยมปลาย คือ ชุดนักเรียนของเขา ในเสื้อขาวโปร่งใหญ่ พร้อมกางเกงสีกากีตัดด้วยผ้ากระสอบรัดสั้น และเขียนที่ขอบกางเกงด้วยปากการอทตริ้ง สวิงอักษรว่า “เอสแฟร์” นัยว่าเป็นยี่ห้อยอดฮิตของวัยรุ่น ยุคคอมมิวนิสต์ชักแถวออกจากป่า แซมด้วยภาพลักษณ์จิ๊กโก๋พื้นบ้านมาดกวน ๆ ซึ่งนิยมเสพเพลงโฟล์คร็อกของ คาราวาน คาราบาว และ The Eagles สามปีที่อยู่ร่วมรั้วสถาบัน เราได้ทักทายกันเป็นครั้งแรกในวันสุดท้ายที่เขาพักครึ่งการสอบเอ็นทรานซ์เข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัย การแจมกีตาร์ด้วยเพลง “คนหลังเขา” ของวง “คนด่านเกวียน” คือสื่อมิตรภาพเบื้องต้น อันทำให้หลังจากนั้นอีกสองปี จึงได้มีอนาคตและความคิดฝันอันผูกร้อยร่วมกันมาตลอดวัยหนุ่ม ในนามของคณะโฟล์คซองเล็ก ๆ โดยกลุ่มนักศึกษาจากหัวเมืองปักษ์ใต้ ซึ่งนิยามความหมายร่วมกันเพื่อเป็น “สื่อเชื่อมวัฒนธรรมของสองฝั่งฟาก” วงดนตรี “สะพาน” จึงก่อเกิดขึ้นในปี 2529 .......................................................... ต้นเดือนเมษายน 2539 ผมรับคำสั่งย้ายจากจังหวัดปัตตานีกลับสู่ภูมิลำเนาเดิม – จังหวัดนครศรีธรรมราช ขณะที่พีชพงศ์กลับมารออยู่ก่อนแล้วเกือบห้าเดือน เขาย้ายจากการเป็นเจ้าหน้าที่ประชาสงเคราะห์จังหวัดน่าน เราต่างมีภาระงานต่างสถานที่ ห่างหายกันไปเจ็ดปีกว่า เมื่อเจอกันจึงพกพาไฟฝันอันเฉิดฉาย หลังแก้วเหล้าคนยังไม่เมามาย เขาแบเพลงใหม่ที่เพิ่งแต่งหลังจากกลับไปเยี่ยมภูมิลำเนาเดิมที่ชะอวดให้ผมดู เนื้อหาพูดถึงความรักของหนุ่มสาวท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย เขาหยิบกีตาร์บรรเลงร้องหนึ่งเที่ยว ผ่านการขัดเกลาทำนองในวรรคส่งก่อนเข้าท่อนแยกนิดหนึ่ง เพลง สะพานไม้หมาก จึงดูพอใช้ การบ้านต่อไปจึงเป็นหน้าที่ของผมที่ต้องวางรูปคอร์ด สร้างอินโทร โซโล และเรียงร้อยโน้ตประสาน จากนั้นจึงเป็นการซ้อมหนักพร้อมร่ำสุราภายใต้ร่มมะขามที่บ้านริมน้ำ – ปากนคร โดยมีภรรยาของผมคอยให้กำลังใจ และดูแลเรื่องปากท้องอีกแรมเดือน เราทำเทปเดโมในบ้านพักของเพื่อนนักข่าวบนเชิงเขาคอหงส์ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา และเริ่มเข้าสู่ห้องบันทึกเสียงที่นั่น นับจากนั้นตั้งแต่เดือนกรกฎาคมถึงตุลาคม 2539 ในทุกวันหยุดเสาร์ – อาทิตย์ จึงเป็นการเดินทางจากนครศรีธรรมราชสู่สงขลา เพื่อบันทึกเสียงแห่งฝันกันสองคน ยังใหม่กับไมโครโฟนในห้องบันทึกเสียงเหลือเกิน ผิดบ้างถูกบ้างแต่ต้องทำให้ได้ภายในสามเทค เพราะนี่คือการอัดเสียงระบบอนาล็อก 8 แทร็ครุ่นสุดท้ายในสังคมเพลงปักษ์ใต้ ก่อนเข้าสู่ระบบดิจิตอลอย่างเสร็จสรรพ เวลาถัดจากนั้นอีกไม่นาน งานเพลงโฟล์คซองอันมีคำโปรยปกเทป ซึ่งคิดโดยเพื่อนนักเขียนซีไรต์ปี 2539 กนกพงศ์ สงสมพันธุ์ ผู้ร่วมก่อตั้งและให้ชื่อวง งาน สะพาน # 1 ใต้สำนึก - คีตกวีพื้นถิ่นจากดินแดนด้ามขวาน จึงได้ปรากฏออกวางขายทั่วประเทศในเดือนเมษายน 2540 ผ่านการจัดจำหน่ายโดยบริษัท เอ็ม จี เอ ภายใต้สัญญาของบริษัท ดรีม เรคคอร์ด สะพานไม้หมาก ทำหน้าที่ของเพลงสะท้อนภาพลักษณ์แห่งยุคสมัยในสังคมที่เปลี่ยนไปมาเป็นระยะเวลาหลายปี ตามสถานีวิทยุหรือในร้านเหล้าเพื่อชีวิต คุณจะได้ยินเพลงนี้แทรกผ่านเพลงฮิตยอดนิยมต่าง ๆ อย่างเงียบเหงา ในค่ำคืนหนึ่ง พืชพูดกับผมว่า “ให้เพลงทำหน้าที่ของมันไป เพราะเพลงจะอยู่ในที่ของมันตราบนาน นานกว่าชีวิตเรา ” ........................................................... ต้นพฤษภาคม 2544 ผมขับรถทางไกลกลับจากจังหวัดน่าน ก่อนหน้านั้น ผมบอกกับเขาว่าเราควรแยกอยู่ให้ห่างกันบ้าง เพื่อได้มีเรื่องใหม่มาเล่าสู่กันฟัง เขาควรจะกลับไปอยู่ร่วมกับครอบครัวพร้อมหน้าสามี ภรรยา บุตร มิใช่จะมาไล่จับฝันกับผมเช่นนี้อีกต่อไป ห้าปีในจังหวัดนครศรีธรรมราช ภายใต้ต้นมะขามสัปดาห์ละสามวัน คือความผูกพันแห่งบทเพลงที่เราร่วมกันสานก่อ ......................................... ......................................... มาวันนี้ไม่มีแล้วพานไม้หมาก สองฝั่งฟากสะพานคอนกรีตทอดยาวข้ามคลอง น้ำล่องไหล เปลี่ยนทิศทาง น้องลืมหายหนีหน้าพ้น พานยิ่งใหญ่ น้องยิ่งไกลสูญเลยลับตา น้ำล่องไหล เปลี่ยนทิศทาง น้องลืมหายหนีหน้าพ้น สะพานใหญ่ น้องยิ่งไกลสูญ.. เลยลับตา แว่วท่อนสุดท้ายของบทเพลงแห่งวันวาน บัดนี้ ชายหนุ่มร่างสันทัด รูปหน้ากลม ผมสั้นเกรียน ผู้มีเสียงร้องทุ้มหวานเป็นเอกลักษณ์ ยังคงขับรถล่องไพรช่วยเหลือชาวไทภูเขาผู้ตกขอบในสังคมดงดอยแดนเหนือ – น่าน อีกต่อไป ขณะที่ผมยังเวียนว่ายเป็นกลุ่มชนคนล้นขอบของสังคมเมือง “ให้เพลงทำหน้าที่ของมันไป ให้เพลงทำหน้าที่ของมันไป...” ค่ำคืน.. ผมยังเดินอยู่ตามทางเท้า รอรุ่งเช้ามาเยือนเพื่อต่อรถเมล์สาย 29 กลับที่ซุกหัวนอนบนดาดฟ้าแห่งตึกชรา ริมทุ่งรังสิต เหมือนเดิม.

ด้วยลีลาพู่กัน ด้วยความสดใสของสี ด้วยเส้นสายลายปากกาหรือแรเงาจากดินสอเข้มผ่านมือเรียวของเขา ทำให้ผมนึกถึงศิลปินหลายคนที่เป็นตำนานในดวงใจซึ่งเวียนว่ายอยู่ในมหานครปารีส พวกเขามุ่งมั่นสร้างงานจิตรกรรมตามอารมณ์สัมผัส ฝ่ากำแพงหนาของสถาบันศิลปะซึ่งเปิดประตูรับเพียงงานขนบดั้งเดิมของรูปแบบคลาสสิก กว่ารอยสีจะประกาศสายทางของตนได้ บางคนล้มหายไปแล้วผลงานจึงเป็นที่ยอมรับ บางคนภาพเขียนขายไม่ได้เลยสักชิ้นในช่วงที่มีลมหายใจ แต่จิตวิญญาณยังเปรมปรีย์อยู่บนแผ่นเฟรมของชีวิต อิมเพรสชั่นนิสต์.. อิมเพรสชั่นนิสต์ ลมหายใจพวกเขาช่างดื่มด่ำอารมณ์อิมเพรสชั่น... ชายหนุ่มตัวเล็ก อกลุ่ม ผิวดำ นัยน์ตาระบายฝัน รักดนตรีเท่าชีวิต เป็นมิตรกับสรรพสิ่ง ยึดงานเขียนรูปแนวอิมเพรสชั่นนิสต์เป็นลมหายใจ ใฝ่การเรียนรู้ด้วยการอ่าน และชอบซื้อหนังสือขณะที่ข้าวมื้อเย็นยังไม่มีจะกิน ผู้มีจิตวิญญาณพื้นถิ่นอยู่เต็มกาย ชายผู้ท้าทายกับการไม่มีสตางค์แต่ไม่เคยประนีประนอมต่อการช่วยเหลือเพื่อน ๆ อหังการ์เล็ก ๆ ของเขาคือการกล้า ประกาศตนว่า “สามารถ.. ทำได้” เขา.. สามารถ รัตนรัตน์ ผู้มีชีวิตเฝ้าค่ำคืน เป็นเงาของความมืด สามารถทำอะไรบ้าง ? ..สามารถทำงานการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย เดินทางทั่วไทย แล้วตัดสินใจลาออก ..สามารถเป็นนักดนตรีสนับสนุนในตำแหน่งเครื่องเคาะ คองกา ทอมบา เครื่องเป่าพื้นบ้านในวงของ “หงา คาราวาน” ..สามารถเขียนภาพประกอบในหนังสือวรรณกรรม ของสำนักพิมพ์นาคร ..สามารถเป็นนักออกแบบอิสระ เขียนรูปอิสระ ..สามารถรวมกลุ่มกับเพื่อนนักดนตรีหัวก้าวหน้าทำงานเพลงในนาม “กลุ่มชน” ..สามารถเล่นดนตรีในห้องบันทึกเสียงให้หลายคนที่มีผลงานเพลงในปัจจุบัน ..สามารถคราล่าสุด ออกอัลบั้มในนามวง “ไท – ลากูน” มีผลงานประพันธ์เพลง และใช้เป็นชื่ออัลบั้ม คือ “เห่ – เล” ..สามารถทำได้... แดดสวยในเช้าปลายพฤษภา “น้ามาด” ( ผมคุ้นชินกับสรรพนามนี้ด้วยคารวะ ) ในชุดเสื้อลายดอกสีสดใส ใส่รองเท้าแตะ หอบผ้าผ่อน เครื่องดนตรี กล่องสี และผ้าใบเขียนรูป ใส่ท้ายรถของผม ก่อนเอ่ย “ไปส่งที่คิวรถแท็กซี่ปากพนังฝั่งตะวันออก” เขาเพิ่งอพยพลาจากเมืองกรุง “ผมจะกลับมาอยู่บ้าน มาวาดลูกจาก ลำพู ลำแพน และดอกไม้ข้างถนน เป็นต้น” แววตาน้ามาดมุ่งมั่น ด้วยศรัทธาแห่งมาตรฐาน อันเป็น “มาดถาน โปรเจ็คท์” ของเขา “ผมเหนื่อยเหลือเกินกับการเดินทาง จากบ้านไปยี่สิบปี ยังตั้งตัวไม่ได้เลย อาจจะเลี้ยงปลาหรือเปิดร้านขายไม้ฉลุลายที่ไหนสักแห่ง พร้อมๆ กับวาดรูป” “แล้วดนตรีล่ะ..” “ยังเล่น แต่อาจจะเดินทางน้อยลง ที่ผ่านมาไม่เคยจัดการตัวเองได้สักที” “แล้วไอ้ที่น้ามาดวาดน่ะ ลูกจาก ลูกเหรียง ลูกเนียง ดอกไม้ดอกหญ้าข้างทางนั่น จะเอาไปขายใคร ?” ผมสงสัย “ผมเข้าใจในรสนิยมทางศิลปะของบ้านเรา อีกนานกว่าจะขายได้ คงต้องทำงานเป็นชุดๆ แล้วจัดแสดงที่กรุงเทพฯ กับเพื่อนในกลุ่ม ก่อนส่งงานออกไปขายเมืองนอก ฝรั่ง ชาวต่างชาติ ชอบลีลาลูกจาก ดอกลำพู ลูกลำแพนของบ้านเรา” ใช่! พวกเขารู้ในคุณค่าแห่งจิตวิญญาณพื้นถิ่นของแผ่นดินเรา งานภาพวาดของน้ามาดจึงได้นำไปประดับผนังที่ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย และแอฟริกาใต้ สามารถ รัตนรัตน์ เกิดและเติบโตในพื้นถิ่นอำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช เรียนระดับประถมต้นที่โรงเรียนวัดบางอุดม ประถมปลายที่โรงเรียนบ้านบางตะลุมพอ แล้วเดินทางเข้าเมืองเพื่อศึกษาต่อมัธยมต้นที่โรงเรียนเบญจมราชูทิศ (รุ่นปลูกหญ้า) รักวิชาศิลปะและภาษาไทยเป็นอย่างยิ่ง ระดับ ปวช.ที่วิทยาลัยศิลปหัตถกรรมนครศรีธรรมราช จากนั้นจึงอพยพย้ายถิ่นเข้า ปวส.ที่โรงเรียนเพาะช่าง กรุงเทพมหานคร ระดับปริญญาตรีที่ ว.ค.สวนดุสิต เรียนได้สามเดือน แล้วบินออกจากรั้วสถาบันเข้าสู่วงการศิลปะอิสระและดนตรี ในวิทยาลัยศิลปหัตถกรรมนครศรีธรรมราช สามารถเป็นนักเรียนรุ่นเดียวกับ บัณฑิตบ้า ลาฆู – จุก, ลุงนันท์ หรือ ตุ้ย ด้ามขวาน และ อาจารย์ยงยุทธ ดำศรี วงด้ามขวาน ปลายเดือนธันวาคม 2543 ณ ไร่ลุงคำสิงห์ ศรีนอก (ลาว คำหอม) ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะวรรณกรรม ที่อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา อันเนื่องมาจากงานวันเกิดของท่าน ผมได้แจมดนตรีกับน้ามาดและเพื่อนนักดนตรีท่านอื่นเป็นครั้งแรก ครานั้นเราร่วมกันในนาม “ใต้สวรรค์ โปรเจ็คท์” ซึ่งเกิดจากฐานความคิดของ กนกพงศ์ สงสมพันธุ์ (นักเขียนซีไรต์ปี 2539) ในคืนนั้น ผมจำมุขตลกหนึ่งของนักเขียนระดับชาติ “ชาติ กอบจิตติ” ได้ดี “เฮ้ย ไอ้มารถ เพลงนายเราขอซื้อสองแสนว่ะ แล้วเปลี่ยนชื่อเป็นกูแต่ง ได้มั้ย ฮา ฮา ไหนลองร้องให้ฟังใหม่ เห่ – เล เห่ เห้ อะไรนั่นน่ะ” “ได้พี่..” น้ามาดยกมือรับคำขอ “เอ้า.. สาม สี่” ชาวเลเร่ร่อนมา ล่องเรือเหนือคงคา ฝากกายไว้ในเล... เห่ เห้ เห เห่ เห... ชีเอยหนอชีวา กรรมมาแต่ปางไหน จับปลาหาเลี้ยงกาย ทำงานตามคลื่นลม ยามใดคลื่นลมดี ได้ปลาดั่งใจสม ลูกเมียคลายระทม เงินทองมีเต็มมือ โซ่ทองคล้องใจพ่อ จะส่งเจ้าเรียนหนังสือ ปริญญาอันเลื่องลือ ที่เขาถือแทนหน้าตา ยึดหลักคุณความดี เป็นศรีแก่ตาหน้า ร้อยใบปริญญา ค่าเพียงเศษธุลี เสร็จสรรพจับเครื่องมือ ฟ้าเบิกฤกษ์ยามดี บวงสรวงชลนที ระลึกคุณคงคา ลมคลั่งทะเลครวญ จำใจต้องไปหา จำต้องไปหาปลา แลหลังวังเวงใจ คำนึงถึงลูกเมีย ยามไกลใจโหยหาย ถ้าโชคดีได้เห็นกาย หากโชคร้ายหายลับตา ทอดย่างก้าวลงเรือ สายตาจ้องไปหน้า ล่องเรือเหนือคงคา ฝากกายไว้ในเล* ในความทรงจำของลูกทะเล ผมยังเห็นภาพเรือแจว เรือผีหลอก เรือหางยาว ที่พ่อเคยใช้ออกหาปลา บางคราไปคนเดียว บางทีไปกับแม่หรือพี่ชาย พี่สาว ค่ำคืนแห่งการรอคอยอันยาวนานที่สุดคือการออกทะเลหาปลาในหน้ามรสุม ฝนตก ลมพัดแรง ภาพของลูกทะเลที่ไหนๆ ก็จะเห็นคล้ายกันว่า พ่อของเราโดดเดี่ยวเพียงไรกลางท้องทะเลในขณะนั้น ทุกลมหายใจของเรา..คนอยู่บ้าน คือการรอคอยพ่อกลับมา... เพราะฐานรากของเรายากจน พ่อเราเป็นชาวประมง แม่ของเราเป็นชาวนา การไขว่คว้าหาเงินเพื่อลูกได้ศึกษาจึงเป็นฐานทางปรัชญาของบิดามารดาอันยิ่งใหญ่ ซึ่งในภาวะจริงนั้น การต่อสู้ของลูกในปัจจุบันก็ช่างโดดเดี่ยวท่ามกลางสังคมเมือง เช่นเดียวกับพ่อซึ่งอยู่กลางทะเล การจากบ้านเพื่อเรียนรู้โลก ศึกษามนุษย์ของลูก สุดท้ายคือการได้กลับมารับใช้แผ่นดินแม่ ซึ่งลูกทะเลวัยสี่สิบกว่า เช่นน้ามาด สามารถ.. ทำได้ สามารถในวันนี้จึงชอบให้ผมเป็นสารถี ขับรถจากในเมืองสู่อำเภอปากพนัง เพื่อมี ความสุขกับการชมภาพสองข้างทาง พินิจพิเคราะห์ลีลาต้นไม้ โดยเฉพาะต้นกระท่อม.. เริ่มตั้งแต่บ้านบางจาก เป็นต้นไป... “อำเภอนี้ แปลกสุดในประเทศ ผมผ่านมาทั่วทุกจังหวัด ไม่เคยเห็นที่ไหนปลูกกระท่อมเอาจริงเอาจังกันแบบนี้ แน่ะ.. บางบ้านสร้างเป็นรั้ว น้าน..ต้นนั้นไม่ต่ำกว่าสิบปี เขาปลูกกันแทบทุกบ้านนะ.. “เคยมีการสั่งตัด สั่งโค่น ชาวบ้านก็ตัดก็โค่นตามที่ราชการเขาสั่ง แต่พอถึงฤดูฝนพรำ มันก็แตกหน่อของมันอย่างสง่างาม ผลิใบเขียวชะอุ่ม ชาวบ้านได้เก็บใบไว้เคี้ยวเวลาทำงานอยู่กลางแดด ราชการก็คงได้คิด.. ว่าอย่าไปยุ่ง.. “ความเป็นจริงของชีวิต รากฐานในวัยเด็กของเรา ความรักอิสระ บนผิวพื้นแห่งความยากจน ไม่ต้องมั่งมีแต่ขอให้พอมีกันมั่ง ยังชีพอยู่อย่างชนกลุ่มน้อย ค่อยเดินไปตามถนน ดูแสง ดูเงา ดูมุม เราถ่ายทอดออกมาตามทางของเรา ละเอียดกับการมองโลกและทำความเข้าใจ ไม่ต้องรุนแรง ค่อยสอดใส่อิทธิพลทางความคิดไว้ในงาน บอกไปเลยว่า ที่นี่.. มีคนยากจน แต่มีอิทธิพลทางความคิดอยู่...” สามารถ รัตนรัตน์ ทิ้งคำพูดสุดท้ายก่อนร่ำลากันหลังตีสอง ค่ำคืนนั้น.. ปลายเดือนพฤษภาคม เราได้แสดงดนตรีในสวนสาธารณะ ที่ใต้สะพานข้ามแม่น้ำปากพนัง... ลูกทะเล ลูกหลานชาวเมืองคอน ไม่มีชื่อเสียงอะไร.. เขาได้กลับมารับใช้แผ่นดินแม่แล้ว... ------------------------------------------ * เพลง เห่ – เล งานเพลงวง ไท – ลากูน อัลบั้ม เห่ – เล ทวนชัย พิริยะอุดมพร, สามารถ รัตนรัตน์ ขับร้อง : 2545